آیین نامه اتاق پایاپای

بخش اول: تعاريف

 ماده1: واژه ها و تعاريف بكار برده شده در اين آئين نامه به شرح زير مي باشد:

هيأت مديره: منظور هيأت مديره بورس کالای ايران مي باشد.

اتاق پاياپاي: بخشي از تشكيلات اداري سازمان كارگزاران بورس کالا است كه وظيفه تسويه و پاياپاي كردن قراردادهاي معامله شده در تالار معاملات بورس را برعهده دارد كه در اين آئين نامه به اختصار "اتاق" ناميده مي شود.

پاياپاي كردن: تسويه روزانه قراردادها بين اعضاي اتاق بصورت نقدي و اعتباري مي باشد.

عضو اتاق: كليه كارگزاران و ساير اشخاصي كه صلاحيت عضويت آنها بر طبق مقررات تأئيد شده مي باشد.

سقف اعتباري معاملات: حداكثر ميزان معاملات اعتباري است كه براي هر كارگزار توسط هيأت مديره تعيين و ابلاغ مي شود.

سپرده: منابع مالي است كه هر عضو طرف معامله به منظور تضمين انجام تعهدات خود در مقابل اتاق پاياپاي به صورت نقدي، ضمانت نامه بانكي (بدون قيدو شرط) و اوراق بهادار طبق مقررات توديع مي نمايد.

سپرده ثابت: سپرده اي است كه عضو اتاق به منظور اخذ سقف اعتباري معاملات خود، نزد اتاق توديع مي نمايد.

سپرده اوليه: سپرده اي است كه در هر زمان و براي هر قرارداد آتي معامله شده توسط عضو اتاق نزد اتاق توديع      مي شود كه پس از تسويه كامل قرارداد به سپرده گذار مسترد مي گردد.

سپرده جبراني: سپرده اي است كه در جريان تسويه روزانه قراردادهاي معاملات آتي، توسط اتاق محاسبه شده و از كارگزاران عضو اتاق دريافت مي گردد.

 قرارداد پاياپاي شده: قراردادي است كه توسط اتاق تسويه شده است.

 وضعيت حساب: موقعيت مالي خالص روزانه قراردادهاي هر كارگزار عضو مي باشد كه به سه صورت بدهكار، بستانكار و يا تسويه شده به وي اعلام مي شود.

 زمان تحويل: زماني است كه در آن، كالاي موضوع قرارداد تحويل داده مي شود.

 قيمت تسويه: قيمتي است كه روزانه حسب مورد از طرف سازمان بورس محاسبه و به صورت رسمي اعلام مي شود.

 حساب عملياتي: حسابي است كه جهت تسويه وجوه توسط اتاق مورد استفاده قرار مي گيرد.

15. حساب تضمين اتاق: حسابي است كه از محل وجوه پرداختي اعضاء به منظور ايفاي تعهدات نكول شده آنها برابر دستورالعمل مربوطه مورد استفاده قرار ميگيرد.

معامله گر: شخص حقيقي يا حقوقي است كه كالا را براي خود و به نام و حساب خود معامله مي كند.

بازارگردان: شخص حقوقي است كه به منظور ايجاد تعادل در عرضه و تقاضاي كالا با مجوز هيأت مديره بورس از طريق كارگزار خود براساس دستورالعمل مربوط متعهد به خريد و فروش آن كالا مي گردد.

گواهينامه انجام معاملات: سندي است كه توسط اتاق براساس گواهي انجام معامله موضوع ماده 48 آئين نامه معاملات و ماده 8 اين آئين نامه صادر مي گردد.

  

بخش دوم: اعضاء و شرايط عضويت در اتاق و وظايف عضو

 ماده 2: اعضاي اتاق بورس کالای ايران عبارتند از:

الف) شركتهاي كارگزاري.

ب) معامله گران و بازارگردانان طبق مقررات مربوط.

ج) ساير اشخاص حقوقي مرتبط نظير بانكها، مؤسسات مالي و اعتباري و توليدكنندگان طبق مقررات.

 ماده 3: اعضاء اتاق موظفند موافقت نامه عضويت در اتاق را امضاء نموده و حق عضويت خود را طبق مقررات پرداخت نمايند.

 ماده 4: عضو اتاق مكلف است كه كليه اطلاعات را صحيح و شفاف به بورس ارائه نمايد و ملزم به رعايت كليه مقررات اتاق مي باشد.

 ماده 5: چنانچه يكي از اعضاء اتاق، محكوميت مؤثر كيفري و يا هر نوع محكوميتي كه موجب ممنوعيت وي از تصرف در اموال و يا محروميت از انجام معاملات را پيدا نمايد (از قبيل ورشكستگي، توقيف اموال يا منع شركت در معاملات ويژه) موظف است مراتب را حداكثر ظرف مدت 20 روز به "سازمان" اعلام نمايد. در غير اينصورت صلاحيت وي جهت عضويت در "اتاق" زايل خواهد شد.

 ماده 6: عضو اتاق مكلف است هرگونه تغييرات ثبتي خود را به اطلاع بورس کالا برساند.

 

بخش سوم: فرآيند پاياپاي

 ماده 7: اتاق در مقابل كارگزار خريدار به عنوان فروشنده و در مقابل كارگزار فروشنده به عنوان خريدار عمل مي نمايد.

 ماده 8: به منظور كنترل تعهدات كارگزار و اطلاع رساني بهنگام، كارگزار فروشنده بايد اطلاعات كالاي قابل عرضه و اسناد مورد نياز، از جمله قبض انبار را قبل از ساعت 12 روزكاري قبل از عرضه، از طريق سامانه اتاق پاياپاي به اطلاع ناظر تالار برساند.

 ماده 9: اتاق پس از دريافت اطلاعات موضوع ماده 8 و بررسيهاي لازم از حيث رعايت سقف سپرده ها و ساير مقررات لازم الرعايه، اجازه عرضه كالا را به كارگزار و ناظر تالار اعلام مي نمايد.

 ماده 10: پس از انجام معامله و تأييد آن از سوي ناظر تالار، تسويه و پاياپاي قرارداد با صدور اسناد و مدارك ذيل توسط اتاق پاياپاي انجام مي پذيرد:

1-10- قرارداد خريد يا فروش مابين كارگزار خريدار يا كارگزار فروشنده و اتاق

2-10- صورتحساب هزينه هاي جانبي قرارداد از جمله كارمزد كارگزار، سهم بورس از كارمزد كارگزار و عوارض گسترش بورس

3-10- اعلاميه تأمين سپرده اوليه براي معاملات آتي

4-10- اعلاميه واريز مبلغ و هزينه هاي جانبي قرارداد و يا گواهي تأديه اسناد اعتباري

5-10- تأئيد حواله صادره از طرف كارگزار فروشنده براي معاملاتي كه به تحويل منجر مي شود

6-10- اعلاميه تأمين سپرده جبراني در مورد معاملات آتي

 ماده 11: اتاق پس از تكميل تسويه كامل معاملات، اعلاميه وضعيت روزانه كارگزار را صادر و به وي تسليم مي نمايد.

 ماده 12: اعضاي اتاق مكلفند جهت تسويه قراردادها، وجوه تعيين شده توسط اتاق را طي مهلت مقرر در ماده 14 (ماده 13 پيش نويس) و با رعايت مقررات به حساب بانكي مربوط واريز نمايند. اتاق نيز مكلف است مانده هاي كارگزاران بستانكار را ظرف مهلت مقرر و با رعايت مقررات مربوطه به حسابهاي بانكي آنها واريز نمايد.

ماده 13: چنانچه هر يك از كارگزاران در مهلت مقرر نسبت به تسويه ديون ناشي از تعهدات خود اقدام ننمايد، اتاق با تأمين معادل ريالي تعهدات مزبور به قيمت روز كالا از محل موجودي كارگزار يا سپرده هاي وي و در صورت عدم تكافو از محل  "حساب تضمين" تعهدات كارگزار مربوطه را به انجام رسانده و جرائم خسارت مترتبه را به حساب بدهكاري آن كارگزار منظور مي نمايد.

تبصره: عدم تسويه ديون موضوع اين ماده مشمول مقررات مندرج در آئين نامه رسيدگي به تخلفات كارگزاري و دستورالعمل حساب تضمين مي باشد.

 ماده 14: زمان تهاتر و تسويه نهايي قراردادها

هريك از قراردادهاي معامله شده در بورس با توجه به نوع قرارداد و سررسيد پرداخت و زمان تحويل به شرح زير تهاتر و تسويه نهايي مي گردد:

1-14- قرارداد نقدي:

پرداخت وجه قرارداد نقدي و تحويل كالاي موضوع آن حداكثر تا پايان وقت اداري روز كاري پس از انجام معامله توسط هر يك از كارگزاران ذيربط انجام مي پذيرد.

2-14- قرارداد نسيه:

پرداخت وجه قرارداد نسيه در سررسيد تعيين شده و تحويل كالاي موضوع آن حداكثر تا سه روزكاري پس از انجام معامله توسط هر يك از كارگزاران ذيربط انجام مي پذيرد.

3-14- قراردادهاي سلف:

پرداخت وجه قرارداد سلف حداكثر تا سه روزكاري بعد از انجام معامله و تحويل كالاي موضوع آن در سررسيد تعيين شده توسط هر يك از كارگزاران ذيربط انجام مي پذيرد.

4-14- قراردادهاي آتي:

پرداخت وجه سپرده اوليه مندرج در قرارداد حداكثر تا پايان روز كاري انجام معامله و پرداخت وجوه سپرده جبراني براساس اعلاميه روزانه اتاق حداكثر تا ساعت 12 روزكاري بعد و پرداخت وجه معامله در سررسيد تعيين شده بر مبناي قيمت معامله صورت مي پذيرد.

تحويل كالاي موضوع اين قرارداد در سررسيد تعيين شده در صورت درخواست خريدار صورت مي پذيرد و در غير اينصورت قرارداد تسويه مالي مي شود.

5-14- قرارداد اختيار معامله:

پرداخت وجه اختيار خريد يا فروش از طرف كارگزار خريدار مندرج در قرارداد حداكثر تا پايان روزكاري انجام معامله صورت مي پذيرد.

در صورت اعمال اختيار در سررسيد قرارداد، قرارداد اختيار معامله به قيمت توافق شده تسويه مي شود.

تبصره 1: تمامي قراردادهاي فوق الذكر با رعايت ماده 10 قانون مدني منعقد و اجرا مي گردد.

تبصره 2: زمانبندي مراحل پرداخت در زمانهاي تعيين شده در بندهاي فوق و سررسيد تحويل كالا بر اساس ضوابطي     مي باشد كه هيأت مديره تعيين و ابلاغ مي نمايد.

 ماده 15: تعهدات كارگزار خريدار در قراردادهاي نقد و سلف

كارگزار خريدار موظف است مطابق ماده 14، وجه موضوع قرارداد را به حساب فروشنده واريز نمايد. در صورت عدم واريز وجه، "اتاق" مطابق ماده 13 اقدامات لازم را معمول و كارگزار مزبور مشمول جرائم ذيل مي گردد.

1-15- پس از سه روزكاري، كارگزار خريدار موظف است روزانه مبلغي معادل 25/0 درصد ارزش معامله تا زمان پرداخت كل وجه و حداكثر تا 10 روز بعد به نفع "اتاق"، به "حساب تضمين اتاق" واريز نمايد.

2-15- چنانچه كارگزار خريدار نتواند مطابق ماده 1-15 تعهد خود را انجام دهد، خريد كارگزار فوق كم لن يكن تلقي    مي گردد و كليه جريمه ها، كارمزد و عوارض بورس دو طرف به عهده كارگزار خريدار مي باشد.

3-15- تعهدات كارگزار خريدار در قراردادهاي نسيه حسب مورد مطابق تضمين هايي است كه اتاق تعيين مي نمايد.

تبصره 1: عدم پرداخت بهاي موضوع قرارداد مشروط بر اينكه طي سه ماه حداكثر يك نوبت باشد به شرح فوق تسويه    مي شود و در صورت تكرار علاوه بر اعمال اين آئين نامه، مشمول آئين نامه تخلفات كارگزاري مي شود.

تبصره 2: تعهدات مندرج در اين ماده به عنوان شرط ضمن عقد صورت گرفته و لازم الاجرا است.

  ماده16: تعهدات كارگزار فروشنده در قراردادهاي سلف

كارگزار فروشنده موظف است مطابق ماده 14، كالاي موضوع قرارداد را به كارگزار خريدار تحويل نمايد. در صورت عدم تحويل به موقع مشمول مقررات ذيل مي گردد:

1-16- كارگزار فروشنده تا 15 روز بعد از تاريخ تحويل مندرج در قرارداد مشمول مبلغ تأخير نمي گردد.

2-16- پس از انقضاي 15 روز بند 1-16 و عدم تحويل كالا مبلغي معادل ماهيانه 5/2 درصد ارزش كالاي تحويل نشده از تاريخ تحويل مندرج در قرارداد و حداكثر تا 2 ماه به صورت روزشمار به نفع "اتاق" به "حساب تضمين اتاق" پرداخت مي گردد.

3-16- پس از انقضاي مهلت مقرر در بند 2-16 و عدم تحويل كالا، كارگزار فروشنده متعهد مي گردد ماهيانه مبلغي معادل 75/3 درصد ارزش كالاي تحويل نشده تا زمان تحويل را به صورت روزشمار به نفع "اتاق" به "حساب تضمين اتاق" پرداخت نمايد.

4-16- در هر صورت "اتاق" بايد تسويه قراردادهاي خريد و فروش را كه مشمول مواد 15 و 16 مي شوند به نحوي انجام دهد كه مجموع مبالغ تأخير و كارمزد متعلقه حداكثر از 10% بهاي معامله تجاوز ننمايد.

5-16- در قراردادهاي نقد و نسيه تعهدات كارگزار فروشنده براساس ماده 15، همانند تعهدات كارگزار خريدار عمل      مي شود.

 

بخش چهارم: مقررات عمومي

 ماده 17: "اتاق" صرفا با تقاضاي مراجع ذيصلاح قانوني و از مجراي دبيركل سازمان مجاز به افشاي اطلاعات مربوط به معاملات اعضاء مي باشد.

 ماده 18: "اتاق" مكلف است در هر زمان كه مجموع سپرده هاي توديع شده توسط هر كارگزار، ريسك عدم تحويل به موقع كالا و يا تعهدات موضوع قراردادهاي مورد معامله را در مقابل "اتاق" پوشش ندهد، نسبت به ضبط سپرده ها اقدام و از ادامه معاملات كارگزار جلوگيري نمايد.

 ماده 19: در مواقعي كه كارگزار عضو "اتاق"، قادر به انجام تعهداتش در قبال قراردادها نباشد و يا اينكه "اتاق" تشخيص دهد كه عضو از انجام تعهداتش ناتوان است، "اتاق" با رأي كميته رسيدگي به تخلفات (كه در اين ارتباط رسيدگي آن فوري و خارج از نوبت خواهد بود) نسبت به توقف معاملات كارگزار وجلوگيري از حضور وي در تالار معاملات اقدام خواهد نمود.

تبصره 1: توقف معاملات كارگزار مربوط توسط "اتاق" به وي ابلاغ و اعلان مي شود.

تبصره 2: كميته رسيدگي به تخلفات در رأي خود موظف است شرايط خروج از توقف عضو را قيد نمايد.

 ماده 20: موارد ذيل از نظر " اتاق" به منزله عدم ايفاي تعهدات كاركزار عضو "اتاق" در قبال قراردادها تلقي و مشمول مبالغ تاخير و مجازاتهاي مندرج در آئين نامه تخلفات خواهد بود.

1-20- عضو، قوانين و مقررات "اتاق" يا بورس را نقض نمايد.

2-20- عضو، انجام و رعايت شرايط و مفاد موافقت نامه عضويت در "اتاق" را نقض نمايد.

3-20- عضو، تعهدات تحويل به موقع كالا و پرداخت به موقع مبالغ قراردادها، هزينه ها، خسارات و مبالغ تاخير و گواهي تاديه اسناد اعتباري اعلام شده از سوي " اتاق" را انجام ندهد.

4-20- عضو از اظهار توقيف و يا ورشكستگي مالي خود امتناع ورزد.

 ماده21: كارگزار موظف به رعايت سقف اعتباري معاملات مي باشد ودر صورت عدم رعايت، "اتاق" ادامه معاملات را متوقف خواهد كرد.

ماده 22: انجام هر كونه خريد توسط كارگزار خريدار منوط به تائيد دريافت 10% بهاي تقريبي معامله يا تعهد وي خواهد بود. در صورت امتناع خريدار از ادامه معامله مبلغ دريافتي طبق مقررات اتاق پس از كسر هزينه ها و مبالغ تاخير متعلقه مسترد ميگردد. 
ماده 23: كليه خريداران مكلف به حمل محصولات مورد معامله طبق دستورالعمل مصوب هيات مديره بورس مي باشد.

ماده 24: كليه دستورالعملهاي مورد نياز در اجراي مفاد اين آئين نامه توسط هيأت مديره بورس تصويب و به اعضاء "اتاق" ابلاغ ميشود.

ماده 25: اين آئين نامه در چهار بخش مشتمل بر 25 ماده و 7 تبصره در تاريخ 9/3/1384 به تصويب شوراي بورس کالا رسيده است. هرگونه تغيير و يا اصلاح درمفاد اين آئين نامه پس از تصويب شوراي بورس کالا قابل اجرا خواهد بود.